Türkiye’nin heykelle imtihanı!

Derleyen: FATİH AÇA

ntvmsnbc
Güncelleme: 19:21 TSİ 03 Nisan. 2009 Cuma

İSTANBUL – Kemer’in yeni Belediye Başkanı MHP’li Mustafa Gül, 29 Mart yerel seçimlerinden sonra ilk iş olarak ‘Aşk Yağmuru’nu yerinden etti.

2004 yılında CHP’den seçilip daha sonra AK Parti’ye geçen eski başkan Hasan Şeker tarafından heykeltıraş Zafer Sarı’ya yaptırılan ve Çınarlı Kavşağı’na konulan ‘Aşk Yağmuru’, müstehcenlik gerekçesiyle Kemer’de bazı çevrelerin tepkisine neden olmuştu.

Kadıköy Belediyesi ise “Aşk Yağmuru”na sahip çıkmak için kolları sıvadı, heykelin Kadıköy’e getirilmesi için Kemer Belediyesi ve heykeltıraş Zafer Sarı ile irtibata geçeceklerini açıkladı.

‘Aşk Yağmuru’nun akıbetinin ne olacağı zaman içinde görülecek ancak geçmişte tartışmalara neden olan pek çok heykelin sonu gözlerden uzak, karanlıklar içinde kaybolmak oldu.

Bazılarının müstehcen, bazılarının estetik ya da politik bulduğu ‘ünlü’ heykeller şöyle:

PERİLERİN BAŞINA GELENLER 
İtalyan heykeltıraş tarafından yapılan ‘Su Perileri’ anıtı, 1924 yılında Şehremini Asaf Bey tarafından Avrupa’dan getirildi. Periler ilk önce Kızılay’a yerleştirildi. 1930’lu yıllarda yerine başka bir heykel getirilince periler 1930’larda Gençlik Parkı’nın önüne, 1950’lerde Ulus çukurundan Hacettepe Parkı’na taşındı.

Perileri 1960’ların sonlarında eski bir gazeteci olan Halil Soyuer hatırladı ve Belediye Başkanı Ekrem Barlas’a, “Su Perilerini bulun ve uygun bir yere koyun” çağrısı yaptı. Periler arandı; belediyenin depolarında bulundu. Tandoğan meydanına yaptırılan havuzun ortasına dikildi.

1992’de Ankaray inşaatı sırasında yerinden mecburen kaldırılan anıt, üç parçaya bölünüp söküldü ve yeniden depoya kaldırıldı.

Yıllar sonra gazeteci Ateş Yalazan Hürriyet Ankara’da heykelin akıbetini sorup Ankaralılardan yardım istedi. Bu haber üzerine perilerin belediyenin açık hava deposunda çürümeye terk edildiği ve çıplaklıkları görünmesin diye de muşambayla örtüldüğü ortaya çıktı.

HÜKÜMET KRİZİ YARATAN ‘GÜZEL İSTANBUL’ 
Cumhuriyet’in ilan edilişinin 50. yılı nedeniyle 1973’te açılan yarışmada Gürdal Duyar’ın ‘Güzel İstanbul’ adlı heykeli Karaköy Meydanı’na yerleştirildi. Ancak 1974 Mart’ında, dönemin CHP- Selamet Partisi koolisyon hükümetinin İçişleri Bakanı Oğuzhan Asiltürk heykel için, “Türk anasına hakarettir” dedi, Necmettin Erbakan da “heykel derhal oradan sökülmelidir” dedi.

Hükümet krizine dönen heykel, dönemin İstanbul Valisi Namık Kemal Şentürk’ün talimatıyla 21 Mart 1974 gecesi yerinden söküldü ve Kumkapı sahiline bırakıldı. Ancak uzun tartışmalardan sonra ‘Güzel İstanbul’, Yıldız Parkı’nda bir köşeye yerleştirildi.

ATAÜRK’ÜN ‘MUZIR’ GENÇLERİ 
Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Anadolu’ya ayak basışını simgelemek için yaptırılan ”İlk Adım ve Atatürk Anıtı”ndaki gençlerin heykelleri ”muzır” oldukları iddiasıyla gündeme geldi. Heykeltıraş Hakkı Atamalı’ya Atatürk’ün doğumunun 100. yılında yaptırılan ve 15 Mayıs 1982 tarihinde açılan Atatürk’ün Samsun’a çıkışını simgeleyen heykel, ”Kurtuluş Savaşı’nın Samsun’a ayak bastığı yerden” başladığını ifade ediyor.

 

Anıtta yer alan söz konusu erkek ve genç kız heykelleri 20 Kasım 1982’de Samsun’u ziyaret eden dönemin Devlet Başkanı Orgeneral Kenan Evren’in talimatıyla, çıplak oldukları gerekçesiyle kaldırıldı. Heykeltrıraşının ‘özgürlük ve barışı” simgelediğini söylediği heykeller, aradan 18 yıl geçtikten sonra, Kültür Bakanlığı’nın talimatıyla 13 Mayıs 2000’de tekrar eski yerine yerleştirildi.

TÜKÜRÜLEN HEYKEL GERİ GELDİ 
Melih Gökçek 1994 yılında Belediye Başkanı olduktan sonra Ankara Altınpark’taki Mehmet Aksoy’un ‘Periler Ülkesinde’ adlı eserinin orgazmı anlattığını ileri sürdü. Gökçek, “Böyle sanatın içine tükürürüm” diyerek heykeli söktürdü.

Gökçek’in sözleri kendisine pahalıya mal oldu. Mahkeme Aksoy’a o zamanın parasıyla 1 milyar 342 milyon lira tazminat ödenmesine ve heykelin tekrar yerine konmasına karar verdi.

Gökçek, heykelin Altınpark’a geri konulması hakkında, “Ben yargı kararını uyguluyorum. Yine de kesinlikle tasvip etmiyorum. Ama mahkeme kararı var, yapacak bir şey yok” dedi.

‘TÜRK ASKERİ BÖYLE YÜRÜMEZ’ 
Antalya’daki Şehitler Anıtı, anıtta yer alan asker figürleri nedeniyle tartışma konusu oldu. 1998 yılında yaptırılan anıttaki figürlerde, askerlerin sağ ayak ve kollarının, aynı anda havada görünmesi nedeniyle ”Türk askeri böyle yürümez” tartışması yapıldı.

 

Belediye yetkilileri o dönemde heykelin gerekirse düzeltilebileceğini açıkladı, ancak heykeltıraş Cüneyt Çağlıcan yürüyüşü bozuk askerlerle ”askerleri provoke eden kişileri” tasvir ettiğini ileri sürdü.

FATİH’İN ATI ERKEK Mİ DİŞİ Mİ?
Nisan 1999’da Kırklareli’nin Babaeski ilçesinde çıkan heykel krizinin nedeni ise Fatih Sultan Mehmet’in atının cinsiyetiydi. Atın erkek mi dişi mi olduğunu çıkaramayanlar heykeltıraş Tülin Özdemir’i suçlu buldu. Seçimleri kazanan CHP’li başkan Haluk Tezsezer önce heykeli depoya kaldırttı. Sonra ‘eksiklerinin’ giderilmesi için heykelin heykeltıraşa geri gönderildiği açıklandı ancak heykelden o günden beri haber çıkmadı.

ORHAN VELİ’NİN MARTISI 
İlginç heykel tartışmalarından biri de Orhan Veli’nin Rumelihisarı’ndaki heykeli oldu. Tartışma, bir vatandaşın Sarıyer Belediyesi’ne “Orhan Veli’nin martısının yerine konması” konusunda yazdığı dilekçeyle başladı. Söz konusu martı, şairin 1992’de Rumelihisarı’na dikilen heykelinin omuzundaki martıydı ve dilekçe ile bu martının koparıldığı anlaşıldı.

Sarıyer Belediyesi heykelin Beşiktaş sınırları içinde olduğu gerekçesiyle Beşiktaş Belediyesi’ni işaret etti. Beşiktaş Belediyesi ise sözkonusu yerin ana artel olması nedeniyle konunun Büyükşehir Belediyesi’nin yeki alanında olduğunu açıkladı.

Konuyu gündeme getiren vatandaş bir dilekçe de Büyükşehir Belediyesi’ne yazdı. Büyükşehir Belediyesi’nden ilginç bir yanıt geldi: Bu yıl martı için tahsisatımız yok, önümüzdeki yılın programına alacağız.

Aynı vatandaş bu kez dönemin Şişli Belediye Başkanı Ayfer Atay’a mektup yazdı. Atay heykelin tamir edilmesi talimatını verdi ama heykeltıraş bu sırada Kars’ta askerlik görevini yapmaktaydı. Heykeltıraştan habersiz olarak yerine bir bronz martı kondu.

İlgili yazılar:

Bir Cevap Yazın